Opvoeden is richting geven
Open brief aan de deelnemers aan het opvoeddebat op vrijdag 14 november in Groningen.

In het opvoeddebat is door een panel van deskundigen over vragen gediscussieerd als:

• Wat is nu eigenlijk de beste opvoedmethode? 

• Wat bedoelen we als we zeggen dat er strenger moet worden opgevoed? 

• Is het noodzakelijk dat ouders van overlast bezorgende kinderen verplicht een
  opvoedcursus volgen?

In de beantwoording van deze vragen ging het vooral over de juiste opvoedings- methode,
grenzen stellen aan kinderen en het bieden van hulp in gezinnen met opvoedingsproblemen.
Naar ons idee is onderbelicht gebleven wat het doel is van opvoeden. Wat willen ouders
bereiken met hun opvoeding? We willen in deze brief aangeven wat het belang is van het
geven van richting aan het gedrag van ouders en kinderen. Daarnaast willen we aandacht
besteden aan de groeiende ervaring van ouders dat opvoeden steeds minder vanzelfsprekend
is en tegenwoordig veel vragen oproept. Wanneer je de vraag stelt welke opvoedmethode de
beste is, gaat daar naar onze mening de belangrijke vraag aan vooraf: wat wil je met je
opvoeding bereiken? Wanneer je als ouder deze vraag niet stelt, grijp je in de praktijk vaak
terug naar opvoedings-methoden die je vroeger zelf als kind hebt ervaren. Meestal zijn dat
methoden die te maken hebben met autoritair handelen en vooral gericht zijn op het laten
gehoorzamen van je kind(eren). Maar is dat wat we kinderen, de volwassenen van morgen,
willenbijbrengen? Heeft onze huidige samenleving niet meer behoefte aan mensen die zich
niet alleen aan regels, voorschriften en protocollen houden maar vooral over vaardigheden
beschikken als meedenken, meedoen, meebeslissen, initiatief tonen, zelfstandig handelen,
verantwoordelijkheid dragen, samen kunnen werken en respectvol met andere mensen
omgaan? Dit laatste vraagt om ouders die hun kinderen deze vaardigheden voorleven en hen
in staat stellen deze vaardigheden te oefenen en inpraktijk te brengen. Bijvoorbeeld door als
ouder met je kind in gesprek te gaan en samen afspraken te maken. Door je kind mee te
laten denken en beslissen bij het vinden van een cadeautje voor oma. Door als ouder niets
voor je kind te doen wat het zelf kan maar het te helpen bij wat het nog niet zelf kan. En
respectvol met je kind(eren) om te gaan en hen uit te nodigen tot samenwerken.

Je als ouder de vraag stellen: ‘wat wil ik mijn kinderen leren?’, geeft richting en helpt je bij het
vinden van manieren waarop je met je kind(eren) om wilt gaan. Niet alleen wat je als ouder
niet wilt doen maar vooral wat je wel wilt doen!
Dat brengt ons bij de discussie over het strenger opvoeden van kinderen. Uit onderzoek is
gebleken dat een meerderheid van de ouders vindt dat er strenger moet worden opgevoed.
Maar wat wordt er met ‘strenger opvoeden’ bedoeld? Betekent het ‘strenger’ op de autoritaire
manier (‘je doet dit omdat ik dat zeg’) of betekent het dat ouders consequenter moeten zijn
en duidelijker grenzen moeten aangeven aan hun kroost? In beide gevallen is de kans groot
dat de aandacht voornamelijk uitgaat naar het benoemen van wat niet mag.
Wij zijn van mening dat het wenselijk is wanneer ouders tevens duidelijk maken wat wel mag,
met andere woorden: op een vriendelijke en standvastige manier de richting bepalen. De
aandacht vestigen op gedrag dat wel gewenst is. Waar een verbod de deur naar ongewenst
gedrag sluit, opent het benoemen van gewenst gedrag de deur naar nieuwe mogelijkheden.
Hierdoor wordt het kind in staat gesteld zich verder te ontwikkelen.
Van belang hierbij is dat ouders hun kinderen benaderen vanuit een innerlijke grondhouding 
‘jij bent zoals je bent goed genoeg’ en hen bemoedigen wanneer zij
oefenen met nieuwe vaardigheden. Bij het aanleren van vaardigheden als leren lopen en
fietsen, accepteren ouders dat hun kinderen leren door te vallen en weer op te staan.
Oefening baart kunst, zeggen we dan en we stimuleren kinderen het nog eens te proberen. 
Bij het aanleren van sociale vaardigheden zijn we als ouders vaak niet zo geduldig. We vinden
het minder vanzelfsprekend dat een complexe vaardigheid als samenwerken aangeleerd wordt
door ‘vallen en weer opstaan’. Een geduldige, milde omgang met onze kinderen en met
onszelf wanneer er eens iets ‘fout’ gaat, doet in de meeste gevallen wonderen. Het maakt de
weg vrij naar leren van fouten. We zeggen immers ook: wie geen fouten maakt, maakt
meestal niets’? Niemand is perfect of zal het ooit worden. Tegen jezelf zeggen ‘Ik ben ik, en
zoals ik ben, ben ik goed genoeg’, haalt de hoge verwachtingen weg die we van onszelf en
onze kinderen hebben. Het stelt ons in staat te kijken naar wat we al wel goed kunnen en wat
we al beter doen dan de vorige keer.
Dit laatste is voor veel ouders niet vanzelfsprekend. Hoge verwachtingen hebben of juist niet
weten wat je nu mag verwachten van je kinderen. Het zijn zaken waar ouders mee worstelen.
Het beeld is dat iedereen die van zijn kinderen houdt, kan opvoeden. In de praktijk blijktdit
beeld vaak niet te kloppen. Ouders leven met vragen, willen anders dan vroegeropvoeden
maar weten niet goed hoe. Zie de hoge kijkcijfers van opvoedkundige programma’s op
televisie. Veel ouders herkennen zich in de vragen die gesteld worden aan supernanny’s als Jo
Frost.
Tijdens het debat is gesproken over het verplicht stellen van opvoedcursussen voor ouders van
kinderen die voor (veel) overlast zorgen. Wanneer er over opvoedcursussen gesproken wordt
is dat meestal in de sfeer van ‘als er brokken vallen’. Ouders worden geacht een cursus te
volgen wanneer het misgaat, wanneer er problemen ontstaan. Wat ouders vaak niet weten, is
dat er in Nederland opvoedcursussen en -trainingen worden aangeboden die zij kunnen volgen
wanneer er (nog) geen problemen zijn. Trainingen en cursussen waarin ouders bewust
worden wat zij belangrijk vinden in de opvoeding, wat zij hun kinderen willen meegeven en
welke manier zij daar bij vinden passen. Immers: als je
weet waar je naar toe wilt, lukt het je als ouders steeds beter je grenzen te stellen en je
handelingswijze te kiezen. Het haalt je uit de sfeer van ad hoc reageren op je kind en het
blussen van brandjes als het soms eens fout gaat. Het stelt je in staat als ouder bewust
richting en vorm te geven aan de opvoeding van je kind. Maar vooral aan je eigen handelen,
want betekent het opvoeden van kinderen niet vooral: als ouders jezelf opvoeden? Of zoals
Gandhi het zo treffend zegt “Wees zelf de verandering die je wenst te zien in de wereld”.

Klaasje van der Ley
Pauline Hofstra
Encouraging-Trainers Schoenaker concept®
www.encouraging-training.nl